Hodowla koni selle francais we Francji

Autor: Michał Zgrabka

 

Le Cheval de Selle Francais, czyli francuski koń wierzchowy, to termin, który oficjalnie został wprowadzony w 1958 roku, jednakże historia tej rasy ma znacznie dalej sięgające korzenie.
Kolebką koni selle francais jest Normandia, ze względu na doskonałe warunki klimatyczno - geograficzne (przez większą część roku na pastwiskach utrzymuje się zielona trawa, klimat morski, bardzo łagodny). Nie bez znaczenia pozostają głęboko zakorzenione tradycje hodowlane, które także przyczyniły się   do powstania nowego typu konia. Początki hodowli sięgają XVIII wieku, kiedy to do Stadnin Narodowych w Saint-Lo i Le Pin sprowadzono ogiery pełnej krwi z myślą o uszlachetnieniu pogłowia klaczy normandzkich rolników, wywodzących się najprawdopodobniej od średniowiecznych koni rycerskich i koni wojskowych (Fedorski, 2005). To właśnie, przynajmniej w pewnym stopniu pod naciskiem armii, która potrzebowała lekkich, nowoczesnych koni wierzchowych oraz koni zaprzęgowych, a konie normandzkie nie w spełniały takich wymagań, sprowadzono ogiery pełnej krwi. Stąd konie selle francais bywają również nazywane anglo-normandami. Równocześnie wprowadzono po raz pierwszy termin „demi-sang” , co oznacza półkrew.
Potomstwo, które przychodziło na świat w wyniku krzyżówek koni pełnej krwi z klaczami normandzkimi, doskonale zaspokajało wymagania armii, a także rolników, gdyż, obok cech wierzchowych przejawiało również duże uzdolnienia w pracy w zaprzęgu, co na ówczesne czasy miało bardzo istotne znaczenie ponieważ koń pozostawał główną siłą pociągową i był bardzo szeroko wykorzystywany w rolnictwie i transporcie.
Jednakże obok rolnictwa oraz potrzeb armii obserwowano silny rozwój ekwitacji i sportów konnych. Należało uzyskać konie, które łączyły szybkość, wytrzymałość i wykazywałyby uzdolnienia do skoków. Jak się okazało to właśnie w tej ostatniej dziedzinie celowały konie selle francais. W szczególności  dwa reproduktory pełnej krwi wywarły ogromny wpływ na hodowlę koni selle francais, mianowicie Furioso (Precipitation, Mauree) i Rantzau (Foxlight, Rancune). Trzecim ogierem, który szczególnie zaznaczył się w tworzeniu nowej rasy był ogier półkrwi Ibrahim (The Last Orange,Vaillante).

Rodowód nr 1
Rodowód ogiera Rantzau xx

		Foxhunter
	Foxlight	Chouia
Rantzau xx  1946-1971
	Rancune	Cavaliere Darpino
		Rockelle

Rodowód tego ogiera sięga 1700 roku i mieści w sobie jednego z legendarnych ogierów założycieli rasy pełnej krwi angielskiej, ogiera czystej krwi arabskiej Darley Arabiana.

Ryc. nr 1
Rantzau xx

Rantzau xx (żył w latach 1946- 1971) często biegał na torze wyścigowym. Jako trzylatek biegał 9 razy na dystansach między 2000m a 3000m. Dwa wyścigi wygrał, pięć razy był drugi. Został  zakupiony przez  Marcela Boussaca pod koniec kariery trzylatka i sprzedany do Państwowego Stada Ogierów w Saint Lo w 1951 roku. Główny inspektor stada scharakteryzował go wówczas następująco: „wysoki, dobrze kryjący teren, o dobrym kośćcu, bardzo urodziwy, ramowy i dobrze umięśniony”
Był chętnie używany przez hodowców. W latach 1951-1963 krył od 40 do 49 klaczy rocznie. W tym okresie zgodnie z przepisami, ogiery miały pozwolenie na pokrycie wyłącznie 40 klaczy rocznie.
W 1959 roku  inspektor hodowli wysoko ocenił uzdolnienia skokowe potomstwa po ogierze Rantzau xx. W późniejszych latach ogier był mniej eksploatowany , jednak przez 20 lat użytkowania rozpłodowego, pokrył 772 klacze (średnio 38 w ciągu roku).
Rantzau bardzo długo lokował się w czołówce reproduktorów, najczęściej na drugiej pozycji tuż za legendarnym Furioso (Mauree, Precipitation). Jednakże w roku 1971 wygrał ranking reproduktorów, przede wszystkim dzięki potomstwu: Labrador C, Roi du Manoir, Osiris C, i Pascha du Bourg. Ten ostatni wygrał zawody CSI we Włoszech w 1970 roku.

Rodowód nr 2
Rodowód ogiera Furioso xx

		Hurry On
	Precipitation	Double Life
Furioso xx
	Mauree	Son In Law
		St Prisca

Urodzony w 1936 roku w Anglii, źrebak pełnej krwi, Furioso (Precipitation-Mauree) miał wkrótce stać się jednym z ogierów, które wywarły największy wpływ na hodowlę nowoczesnych koni sportowych, pomimo tego, iż w trakcie kariery wyścigowej nie wygrał żadnego z 21 wyścigów, w których brał udział (The Horse Magazine 1998).

Ryc. nr 2
Furioso xx

W zestawieniu francuskich ogierów z roku 1992 czytamy:” ogier o dobrym kośćcu, porusza się jak Lord, wspaniały ruch, bardzo energiczny. Dobry kłus i galop, ale nie wyjątkowe. Dodatkowo, co jest dużą zaletą, był bardzo łagodny, obdarzony bardzo dobrym charakterem.”
Furioso był wiodącym ogierem-ojcem potomstwa, które zanotowało najwięcej wygranych w latach 1954 -1961. Warto odnotować takie sławy, jak : Lutter B - indywidualny zdobywca złotego medalu w skokach na Olimpiadzie w 1964r. czy Furioso11 (ojciec 10 uczestników Olimpiady w Tokyo w 1972 roku, jego córka Pomone B (Furioso, Harmonie) (wygrała Mistrzostwa Świta w skokach w 1966 roku).
Ogierem niezmiernie zasłużonym dla hodowli  francuskich koni sportowych był Ibrahim (The Last Orange, Vaillante) . Został odkryty przez legendarnego handlarza koni, Alfreda Lefevre na lokalnej wystawie w Caen. Kupił go od jego hodowcy, Rene Haize. Ojciec Ibrahima, The Last Orange (Orange Peel xx,Velleda) stanowił w stadninie Saint Lo w latach 1945-1952 i pochodził ze znanej linii koni pełnej krwi, Eclipse.

Rodowód nr 3
Rodowód ogiera Ibrahim

		Orange Peel xx
	The Last Orange	Velleda
Ibrahim 1957-1973
	Vaillante	Porte Bonheur
		Querqueville

W 1956 roku Ibrahim zdobył tytuł czempiona w swojej grupie i został zakupiony do Stadniny w Saint Lo. Francuski dziennikarz, Pascal Renauldon pisał: „Ibrahim przez swój wspaniały eksterier, przekazywany potomstwu, a zwłaszcza córkom, wprowadził model <<ulepszonego anglo-normanda>>. Ibrahim był mocnej budowy, o szlachetnej głowie, dużych oczach, długiej szyi, doskonale skątowanej łopatce, zwięzłej partia lędźwiowa. Jeżeli miał jakąkolwiek wadę, to tylko nieco miękkie pęciny.”

Ryc. nr 3
Ibrahim (żył w latach 1952-1973)

Ibrahim był najbardziej sławnym ogierem w Saint Lo, gdzie krył w latach1956-1973. Na początku nie był zbyt popularny, pomimo wygrania czempionatu dla koni 3- letnich. Krył nawet klacze zimnokrwiste. Dopiero w 1965 roku doceniony przez hodowców zaczął stanowić klacze wierzchowe. Wspaniałe walory tego konia, znajdujące odbicie w potomstwie zostały docenione dopiero po roku 1970, gdy jego 4- letnie potomstwo: Alcazar D, Aurore C, Azimut, Arteban, Alme  zdominowało finał zawodów w Fontainebleu. Alme (Ibrahim, Girondine), który jest jednym z najbardziej cenionych ogierów na świecie, krył w słynnej stadninie Zangersheide, gdzie pozostawił bardzo zasłużone potomstwo, między innymi międzynarodowego skoczka i również zasłużonego reproduktora Jalisco B (Alme, Tanagra), którego syn Quito de Bussy (Jalisco B, Urgande) wygrał Mistrzostwa Świata w skokach w 1990 roku.
Drugim nie mniej sławnym ogierem z linii Ibrahima, który zajmuje czołowe miejsca w rankingu reproduktorów, a którego potomstwo odnosi liczne sukcesy na światowych parkurach, jest Quidam de Revel (Jalisco B, Dirka). Kojarzenie Ibrahima z córkami ogierów pełnej krwi dawało wspaniałe rezultaty, między innymi takie konie jak Ultimate czy Alme, który jest tego najlepszym przykładem (The Horse Magazine 1998).
Francuski koń wierzchowy stanowi kumulację cech ras będących jego protoplastami.
Pierwotnie selle fancais pochodziły wyłącznie z krzyżówek normandzkich klaczy pociągowych i ogierów pełnej krwi. Dopiero w latach 1920-tych zaczęto wprowadzać do krzyżowań kłusaki norfoldzkie oraz konie anglo-arabskie, głównie po to, aby zwiększyć przydatność wierzchową potomstwa, uzyskać konia zdolnego odnosić sukcesy w sporcie na światowym poziomie.
Dzisiejszy typowy przedstawiciel selle francais znacznie różni się od swego pierwowzoru z XVIII wieku. Wówczas u przodków tej rasy można było obserwować liczne cechy ciężkich koni pociągowych, konstytucja zbliżona była do limfatycznej (pomimo dużego udziału pełnej krwi), kończyny bardzo mocne, o grubych kościach, obwód nadpęcia sięgał nieraz 23-24 cm, obwód klatki piersiowej wynosił około 200cm szerokie kopyta, bardzo silnie umięśniony, „rozłupany” zad, bardzo dobrze umięśniony grzbiet i szyja, duża pojemność klatki piersiowej, sprzyjająca dużej wydolności oraz zdolności do wysiłku. Tylne kończyny charakteryzowały się optymalną budowę dla konia-skoczka, między innymi krótkie nadpęcie, co sprzyjało skoczności oraz optymalne skątowanie pęcin i stawów skokowych. Odziedziczone po koniach normandzkich zbyt małe stawy nadgarstkowe zostały, dzięki przemyślanemu krzyżowaniu już całkowicie wyeliminowane (Mazur, 2002).
Dziś obserwować można nadal liczne cechy odziedziczone po ogierach pełnej krwi, jak skośna, dobrze umięśniona łopatka oraz dłuższe i mniej strome pęciny, dzięki czemu ruch jest znacznie bardziej wydajny, kroki dłuższe, niż u koni pociągowych, które posiadają znacznie bardziej stromą łopatkę i tym samym „gorszy” ruch, szczególnie w stępie i kłusie (Tracewska, 1982).      
Konie angielskie przekazały również dłuższy, lepiej umięśniony grzbiet oraz lędźwie, co jest niezmiernie istotną cechą koni wierzchowych. Te partie warunkują przyjęcie optymalnej postawy ciała konia podczas skoku, tzw. baskilu oraz dobre zaangażowania zadu.
Bardzo silnie umięśniony zad jest cechą odziedziczoną przede wszystkim od kłusaków norfoldzkich. Zad jest niezwykle ważnym elementem, gdyż to on odpowiada za motorykę ruch, „napędza” ciało konia, podczas gdy kończyny przednie stanowią tylko „element podporowy”. Zad odgrywa niezwykle ważną rolę podczas wykonywania skoków, a właśnie cechy skokowe zadecydowały o dzisiejszej ogromnej popularności koni selle francais. Jest to koń kalibrowy, o szlachetnej głowie, wzrost w kłębie sięga 160-170cm, oczywiście zdarzają się konie wyższe lub niższe, osiągające masę ciała ponad 700kg. W rasie tej najczęstszym umaszczeniem jest umaszczenie kasztanowate i gniade, również kare i siwe, bardzo rzadko srokate. Do lat osiemdziesiątych  XX wieku, konie te dzielono na 5 kategorii. Trzy z nich to konie średnio ciężkie: małe (do 160 cm), średnie (165 cm) i duże ( powyżej 165 cm), a dwie pozostałe to konie ciężkie, małe (do 163 cm ) i duże ( powyżej 163 cm). Obecnie podział ten przestał już funkcjonować, a konie dzieli się głównie ze względu na ich przeznaczenie i wykorzystanie (Mazur, 2002).
Szczególną cechą koni tej rasy, niezmienną praktycznie od jej powstania jest ich charakter. Są to konie niezmiernie przywiązane do ludzi, niekiedy określane mianem „dog-like”, szybko nabierające zaufania do jeźdźca, opiekuna, rzadko złośliwe, bardzo chętnie pracujące, ambitne, szybko uczące się, uważne, a przy tym bardzo spokojne, co umożliwia kontakt z nimi nawet małym dzieciom, równocześnie nie są pozbawione temperamentu, co czyni je doskonałymi końmi sportowymi, chociaż zdarzają się wyjątki.
W wielu przypadkach są to konie obdarzone wspaniałym ruchem w trzech podstawowych chodach, co predystynuje je do konkurencji ujeżdżenia, w której także odnoszą sukcesy. Jednakże wizytówką tej rasy pozostają cechy skokowe i to właśnie konkurencja skoków jest tą, w której celują. Można zauważyć w tej rasie doskonały, okrągły galop, o równym tempie, co jest szczególnie istotne podczas pokonywania parkuru, gdyż pozwala jeźdźcowi na precyzyjne wyliczenie odległości w dystansie do przeszkody i tym samym oddanie prawidłowego, „czystego” skoku.
Należy nadmienić o pewnym ważnym odgałęzieniu w hodowli koni selle francais, gdyż oprócz wykorzystania ich do pracy pod siodłem, są bardzo popularne jako konie zaprzęgowe. Mowa tutaj o nowoczesnym typie konia zaprzęgowego z bardzo znacznym dolewem krwi kłusaka norfoldzkiego. Właśnie krzyżowanie  kłusaków norfoldzkich z końmi pełnej krwi skutkowało pojawieniem się kłusaków francuskich, szeroko wykorzystywanych w hodowli selle francais (Popiołek, 1992).
Obecnie w 33 % konie selle francais to potomstwo ogierów pełnej krwi, 20 % ma ojców angloarabskich, 45 % to potomstwo zarejestrowanych reproduktorów selle francais, 2 % zaś dały francuskie kłusaki (Mazur, 2002).
Ogromne sukcesy odnoszone przez konie francuskiej hodowli na arenie europejskiej są nie tylko wynikiem przemyślanej pracy hodowlanej i umiejętnie dobieranych do krzyżowań osobników na podstawie fenotypu, ale w równej mierze selekcji użytkowej. Konsolidacja hodowli i ostra selekcja spowodowały, że konie selle francais stały się tym, czym są dzisiaj, mianowicie doskonałymi końmi sportowymi, szeroko używanymi w hodowli francuskiej, ale również niezmiernie zasłużonymi reproduktorami, które pozostawiły cenne potomstwo między innymi  w rasie holsztyńskiej, czy hanowerskiej. Potomstwo tych koni znajduje uznanie w bardzo wymagających księgach stadnych, takich jak KWPN (Królewski Holenderski Koń Gorącokrwisty), księga Zangersheide czy dwóch wyżej wymienionych ras niemieckich.
Jak twierdzi Rudowski (Rudowski, 1971), hodowcy francuscy przywiązują bardzo duże znaczenie do selekcji użytkowej swoich koni sportowych. Najważniejszym miernikiem oceny koni pełnoletnich są wyniki uzyskiwane przez nie w konkursach skoków i konkursach wszechstronnych. Następne kryterium to wyniki wyścigów przeszkodowych, w końcu płaskich.
Część koni anglo-arabskich i selle francais rozpoczyna swoją karierę po ukończeniu trzech lat właśnie na wyścigach AQPS (Autre Que Pure Sang, czyli dla koni innych, niż pełnej krwi). Większość młodych koni klasyfikuje się na podstawie następujących oficjalnych prób lokalnych, regionalnych i krajowych:

Szczegółowe wyniki, zajęte miejsca oraz wygrane sumy pieniężne są niezwykle starannie notowane w indywidualnych dokumentach koni. Co roku publikowane są listy kwalifikacyjne ojców potomstwa, według ich sum wygranych oraz listy czołowych koni w poszczególnych grupach według wygranych indywidualnych.
W dziale konkursów hipicznych i wyścigów AQPS klasyfikowane są zarówno konie pełnoletnie jak i młode w klasach swojego rocznika. Również corocznie publikowana jest lista koni hodowli francuskiej wyeksportowanych i dosiadanych przez jeźdźców zagranicznych w CHIO i CHI na całym świecie, według zajętych przez nie miejsc (miejsca od pierwszego do dziesiątego) (Rudowski, 1971).
Bez wątpienia należy nadmienić o unikatowym  w skali światowej systemie hodowli stosowanym przez francuskich hodowców, który odgrywa ważną rolę w kształtowaniu wysokiej jakości materiału i z pewnością przyczynia się do tego, iż francuska hodowla jest jedną z wiodących w skali światowej. System opierał się przede wszystkim na zcentralizowaniu informacji hodowlanych pochodzących bezpośrednio od indywidualnego hodowcy oraz dużej ingerencji władz w zakresie doboru osobników do kojarzeń, nawet przez hodowców prywatnych.
Hodowla koni jest prowadzona we Francji w 23 państwowych stadninach i stadach ogierów.

Ryc. nr 4

Część z nich powstała już za panowania Ludwika XVI, między innymi stadniny Le Pin i Saint Lo, niestety zniszczone podczas rewolucji, a następnie odbudowane przez Napoleona.
Hodowla selle francais jest dziś skupiona przede wszystkim w dwóch ośrodkach, mianowicie w stadzie ogierów w Saint Lo oraz stadninie w Le Pin, zlokalizowanych w Normandii. Państwowe ośrodki dysponują około 200 ogierami selle francais, jednakże ogromna liczba przedstawicieli tej rasy znajduje się w rękach hodowców prywatnych.
Jak podaje Rousselet-Blanc (Larousse du Chevaval 1991), we Francji funkcjonuje księga stadna koni rasy selle francais, a warunki wpisu do niej są bardzo rygorystyczne. Do księgi tej wpisane może zostać potomstwo pochodząca z następujących krzyżowań:

Wpisywane są również konie pochodzące z krzyżowań innych klaczy hodowli krajowej (nie tylko selle francais) z ogierami pełnej krwi, ogierami selle francais lub kłusakami francuskimi.
Według Rousselet-Blanc (Larousse du Cheval, 1991), trafiają tu także wszystkie konie półkrwi lub konie angloarabskie z rodowodem zbyt krótkim, aby mogły być wpisane do księgi stadnej angloarabów. Stąd też w rasie selle francais występuje duża różnorodność genetyczna, co ma oczywiście liczne pozytywne aspekty, między innymi możliwość różnych kojarzeń bez ryzyka wystąpienia inbredu, tak często pojawiającego się u koni pełnej krwi angielskiej.
W wyniku przemyślanych kojarzeń uzyskuje się coraz lepszej jakości potomstwo, które odnosi liczne sukcesy w sporcie konnym.

 

Źródła:
http://www.thehorsemagazine.com
http://www.haras-nationaux.fr